Yargıtay 12. Ceza Dairesi 2015/10997 E., 2015/14817 K. Sayılı İlamı “Taksirle işlenen suçlardan dolayı kusurluluk değerlendirmeesi ancak mahkeme hakimi tarafından yapılacaktır.” İlgili karar metni aşağıda yer almaktadır.

CMK  Madde 7: «Yenilenmesi mümkün olmayanlar dışında, görevli olmayan hâkim veya mahkemece yapılan işlemler hükümsüzdür.»

• Sanığın açık kimliği tespit edildikten sonra yeniden sorgusunun yapılması gerekirken, kimlik tespiti yapılmadan, görevsiz mahkemede yapılan sorgu işlemine atfen “Karaman Ağır Ceza Mahkemesinde savunmamı yaptım. Bu savunmamı tekrar ederim” şeklinde savunmasının alınması suretiyle belirtilen kanun maddelerine aykırı davranılarak savunma hakkının kısıtlanması hükmün bozulmasını gerektirir. (Yargıtay 20. CD. 2017/6433E., 2017/6871 K.)

Kısmî bir düzeni korumak amacıyla yaptırım altına alınmış olan fiil dolayısıyla verilen, seçenek yaptırımlara çevrilemeyen, önödeme uygulanamayan, tekerrüre esas olmayan, şartla salıverilme hükümleri uygulanamayan, ertelenemeyen ve adlî sicil kayıtlarına geçirilmeyen hapsi, ifade eder.

• Tanık yasal bir sebep olmaksızın tanıklıktan veya yeminden çekinirse , tanıklık yapana kadar veya yemine zorlamak üzere yemin edene kadar,
• Bilirkişi Yeminden, süresi içinde oy ve görüş bildirmekten çekinirse, yemin edene ve oy ve görüş bildirene kadar,
• İspat aracı olarak yararlı görülen ya da eşya veya kazanç müsaderesinin konusunu oluşturan malvarlığı değerlerini teslim etmekten kaçınan kimse, bunları teslim edene kadar,
• Kişi duruşmanın düzenini bozar ve salondan çıkarılması sırasında direnç gösterir veya karışıklığa neden olursa,

5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu uyarınca disiplin hapsi ile cezalandırılır.

• Nafaka borcunun yerine getirilmemesi, velayetten doğan yükümlülüklerin yerine getirilmemesi, borçlunun belirlenen süre içerisinde mal bildiriminde bulunmaması, icra dairesinde kararlaştırılan borcun ödeme taahhüdünü geçerli bir sebep olmadan ödenmemesi de disiplin hapsi uygulanabilecek durumlardır.

CMK  Madde 267/1: «Hâkim kararları ile kanunun gösterdiği hâllerde, mahkeme kararlarına karşı itiraz yoluna gidilebilir.» hükmü uyarınca CMK kapsamında disiplin hapsi uygulandığı durumlarda kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içerisinde itiraz kanun yoluna başvurulabilir.

Kanun Yoluna Başvuru Hakkının Bildirilmemesi Neticesinde Eski Hale Getirme

T.C. Anayasa’nın 40/2, CMK’nun 34/2, 232/6. maddelerine göre hüküm fıkrasında verilen karara karşı kanun yollarına başvurma olanağı bulunup bulunmadığının ve başvurma olanağı var ise süresi, mercii ve şekillerinin tereddüte yer vermeyecek şekilde açıkça gösterilmesi gerekirken, başka bir suçtan cezaevinde hükümlü bulunan sanığın yokluğunda verilen kararda CMK’nun 263. maddesi gereğince bulunduğu ceza infaz kurumu ve tutukevi müdürüne beyanda bulunmak suretiyle kanun yoluna başvurabileceği belirtilmediğinden kanun yoluna başvuru yöntemi hususunda tereddüt oluştuğundan, sanığın eski hale getirme ve temyiz isteminin öğrenme ile süresindeolduğunun kabulü gerekir. (Yargıtay 6. Ceza Dairesi  2021/21476 E. , 2021/18117 K..)

CMK Madde 40 – (1) Kusuru olmaksızın bir süreyi geçirmiş olan kişi, eski hale getirme isteminde bulunabilir. (2) Kanun yoluna başvuru hakkı kendisine bildirilmemesi halinde de, kişi kusursuz sayılır.

CMK Madde 41 – (1) Eski hâle getirme dilekçesi, engelin kalkmasından itibaren iki hafta içinde, süreye uyulduğunda usule ilişkin işlemleri yapacak olan mahkemeye verilir.

5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu 74. Maddede düzenlenen gözlem altına alınma koruma tedbiri şüpheli veya sanığın akıl hastası olup olmadığını, akıl hastası ise ne zamandan beri hasta olduğunu ve bunun, kişinin davranışları üzerindeki etkilerini saptamak için uygulanmaktadır. Bu yazımızda, gözlem altına alma koruma tedbirinin uygulanabilmesi için sağlanması gereken koşullar ve gözlem altına alma koruma tedbirine karşı başvurulacak kanun yolları incelenecektir.

Gözlem Altına Alma Koruma Tedbirinin Uygulanma Koşulları

Yapılacak ceza yargılaması sonucunda şüpheli veya sanığın mahkum olma ihtimalinin kuvvetle muhtemel bulunması, gözlem altına alınma koruma tedbirinin uygulanabilmesi için aranan “kuvvetli şüphe” koşulunu ifade etmektedir. Şüpheli veya sanığın suçu işlediği yönünde kuvvetli şüphe bulunması gözlem altına alınma koruma tedbirinin uygulanmasının ilk koşuludur.
Suçu işlediği yönünde kuvvetli şüphe bulunan şüpheli veya sanığın uzman hekimce bizzat muayene edilmesi ve uzman hekimce gözlem altına alınma önerisinde bulunulması gerekmektedir.
Gözlem altına alınma kararı alınmadan önce müdafii olmayan şüpheli veya sanığa hakim veya mahkemenin istemiyle barodan müdafii atanması gerekmektedir. Gözlem altına alınma kararı soruşturma evresinde sulh ceza hakimi, kovuşturma evresinde mahkeme tarafından verilir.
Gözlem altı süresi 3 hafta olmakla birlikte, şüpheli veya sanığın akıl hastası olup olmadığını tespit etmek için bu sürenin yeterli olmayacağı anlaşıldığında toplamda 3 ayı geçmemek üzere üçer haftalık ek süreler verilebilir.

Gözlem Altına Alma Koruma Tedbirine Karşı Başvurulacak Kanun Yolu

Gözlem altına alınma kararına karşı CMK 267. Madde uyarınca itiraz kanun yoluna başvurulacaktır. CMK 268. Madde uyarınca kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde kararı veren mercie verilecek bir dilekçe veya tutanağa geçirilmek koşulu ile zabıt kâtibine beyanda bulunmak suretiyle karara itiraz edilebilir.

Her ne kadar CMK 269. Madde uyarınca itiraz kararın yerine getirilmesini durdurmasa da, CMK 74. Madde uyarınca itiraz gözlem altına alma kararının yerine getirilmesini durduracaktır.

Gözlem altına alınma kararına karşı itiraz edildiğinde, kararına itiraz edilen hakim itirazı değerlendirir ve yerinde görürse düzeltir. Ancak kararı veren hakim itirazı yerinde görmezse en geç 3 gün içerisinde CMK 268/3 uyarınca itirazı inceleyecek mercie gönderir. İtirazı inceleyecek mercinin gözlem altına alma kararına karşı verdiği karar kesindir.

Şüpheli veya sanığın akıl sağlığının yerinde olmadığının tespit edildiği ceza muhakemesi aşamasına göre verilecek karar değişmektedir.

Soruşturma evresinde şüphelinin akıl sağlığının yerinde olmadığı tespit edildiği takdirde CMK 171. Madde uyarınca KYOK kararı verilir. CMK 173. Madde uyarınca KYOK kararına suçtan zarar gören itiraz edebilir. Suçtan zarar gören, kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde, bu kararı veren Cumhuriyet savcısının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilecektir.

Kovuşturma evresinde sanığın akıl sağlığının yerinde olmadığının tespit edilmesi halinde TCK 32. Maddesi uygulanacaktır.

5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu 32/1. Madde: “Akıl hastalığı nedeniyle, işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamayan veya bu fiille ilgili olarak davranışlarını yönlendirme  yeteneği önemli derecede azalmış olan kişiye ceza verilmez. Ancak, bu kişiler hakkında güvenlik tedbirine hükmolunur.” Buyurmaktadır.

Bu sebeple, kovuşturma aşamasında akıl hastası olan sanığa ceza verilmeyecek ancak TCK 57. Madde uyarınca güvenlik tedbirleri uygulanacaktır.
TCK 57. Madde akıl hastalarına özgü güvenlik tedbirlerini düzenlemiştir;
TCK Madde 57- “(1) Fiili işlediği sırada akıl hastası olan kişi hakkında, koruma ve tedavi amaçlı olarak güvenlik tedbirine hükmedilir. Hakkında güvenlik tedbirine hükmedilen akıl hastaları, yüksek güvenlikli sağlık kurumlarında koruma ve tedavi altına alınırlar. (2) Hakkında güvenlik tedbirine hükmedilmiş olan akıl hastası, yerleştirildiği kurumun sağlık kurulunca düzenlenen raporda toplum açısından tehlikeliliğinin ortadan kalktığının veya önemli ölçüde azaldığının belirtilmesi üzerine infaz hâkimi kararıyla serbest bırakılabilir. (3) Sağlık kurulu raporunda, akıl hastalığının ve işlenen fiilin niteliğine göre, güvenlik bakımından kişinin tıbbi kontrol ve takibinin gerekip gerekmediği, gerekiyor ise, bunun süre ve aralıkları belirtilir. (4) Tıbbi kontrol ve takip, raporda gösterilen süre ve aralıklarla, Cumhuriyet savcılığınca bu kişilerin teknik donanımı ve yetkili uzmanı olan sağlık kuruluşuna gönderilmeleri ile sağlanır. (5) Tıbbi kontrol ve takipte, kişinin akıl hastalığı itibarıyla toplum açısından tehlikeliliğinin arttığı anlaşıldığında, hazırlanan rapora dayanılarak, infaz hâkimliğince yeniden koruma ve tedavi amaçlı olarak güvenlik tedbirine hükmedilir. Bu durumda, bir ve devamı fıkralarda belirlenen işlemler tekrarlanır. (6) İşlediği fiille ilgili olarak hastalığı yüzünden davranışlarını yönlendirme yeteneği azalmış olan kişi hakkında birinci ve ikinci fıkra hükümlerine göre yerleştirildiği yüksek güvenlikli sağlık kuruluşunda düzenlenen kurul raporu üzerine, mahkûm olduğu hapis cezası, süresi aynı kalmak koşuluyla, kısmen veya tamamen, infaz hâkimi kararıyla akıl hastalarına özgü güvenlik tedbiri olarak da uygulanabilir. (7) Suç işleyen alkol ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde bağımlısı kişilerin, güvenlik tedbiri olarak, alkol ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde bağımlılarına özgü sağlık kuruluşunda tedavi altına alınmasına karar verilir. Bu kişilerin tedavisi, alkol ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde bağımlılığından kurtulmalarına kadar devam eder. Bu kişiler, yerleştirildiği kurumun sağlık kurulunca bu yönde düzenlenecek rapor üzerine infaz hâkimi kararıyla serbest bırakılabilir.”

Güvenlik tedbiri kararı CMK 223. Madde uyarınca hüküm niteliği teşkil ettiğinden,  hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde istinaf ve sonrasında temyiz kanun yollarına başvurulması söz konusu olacaktır.